بايد هرچه سريعتر به معاهده اتاوا بپيونديم
تنمان به تعداد مينهايي که چه در زمان جنگ و چه در روزهاي سبز صلح به جان زمين فرو رفتهاند بايد بلرزد. مينهايي که براي دفاع در برابر دشمن به آغوش زمين سپرده شدهاند حالا به بوسهباران اجسام بيگناهاني مشتاقند که به غفلت پا بر نوعي از تصميم دفاعي مسوولان حکومتي و مديران جنگ ميگذارند و زندگي را در کسري از ثانيه ميبازند. سازمان ملل براي پاک کردن تصوير زشت بازمانده از روزهاي جنگ و همدردي با قربانيان مين، روز چهارم آوريل (ديروز) را در تقويم جهانياش به نام روز بينالمللي آگاهي درباره مين و کمک در اقدام عليه آن نامگذاري کرده است.
به همين مناسبت ديروز کنفرانسي با حضور کنوت استبي(هماهنگکننده مقيم و نماينده برنامه عمران ملل متحد)، استن بروني (نماينده کميسارياي عالي پناهندگان ملل متحد)، مرتضي حبيبي (رئيس مرکز مينزدايي کشور)، دکتر شيرين عبادي (عضو کانون مشارکت در پاکسازي مين)، حسين وزيري (عضو انجمن حمايت از مصدومين مين ايران) و منصور آق
انصير (رئيس امداد و نجات سازمان هلالاحمر) در دفتر سازمان ملل در تهران برگزار شد.
حرف نخست، حرف جهاني
بانکيمون، دبيرکل سازمان ملل در پيامي به مناسبت روز بينالمللي آگاهي درباره مين و کمک در اقدام عليه آن ضمن اعلام اينکه مينهاي زميني و مهمات عمل نکرده باقيمانده از روزگار جنگ، سالانه 15 هزار قرباني ميگيرد، از تمامي کشورهاي جهان خواست تا به معاهده منع توليد مينهاي ضدنفر پيوسته و مفاد آن را اجرا کنند. بانکيمون گفته: «اين روز يادآور اين است که ميليونها نفر از مردم در نزديک به 80 کشور جهان هنوز در ترس از مينهاي زميني و مهمات عمل نکرده ناشي از جنگ به سر ميبرند. اين روز همچنين فرصت مناسبي است تا پيشرفت در تلاشهاي مشترکمان در مبارزه عليه خطر مينها و مهمات عمل نکرده را ارزيابي کنيم.»
در آغاز جلسه نيز اعلام شد بعد از نشست عمومي سازمان ملل در دسامبر 2005 تصميم بر اين شده که هر ساله نشستهايي درباره مين در دفاتر سازمان ملل در اقصينقاط دنيا برگزار شود که با احتساب نشست سال گذشته اين جلسه دومين برنامه از اين سري نشستها به شمار ميآيد.
معاهده از جنس مين
کنوت استبي سخنان خود را با اعلام خبري مبني بر افتتاح نمايشگاهي در سازمان ملل در حمايت از قربانيان مين آغاز کرد.
استبي حمايت از قربانيان مين را فقط رسيدگي به زخميان و مجروحان محدود نميداند و معتقد است بازگرداندن آنها به جامعه و توانمند ساختن قربانيان براي زندگي دوباره بسيار بااهميت است.
او ميگويد: طي پنج سال گذشته به درک بهتري از وضعيت مين و قربانيان آن رسيدهايم و ميدانيم که فعاليت درباره اين موضوع ريسکهاي فراواني دارد و بايد با مطالعه دقيق انجام شود.
نماينده برنامه عمران سازمان ملل متحد به عهدنامه اتاوا و عضويت 153 کشور جهان در آن اشاره ميکند. در اين عهدنامه کشورها متعهد ميشوند که درباره از بين بردن مينهاي زميني و مهمات عمل نکرده فعاليت کنند. براساس معاهده اتاوا به هر کشور فرصت داده ميشود تا تمامي مينها را يافته و از بين ببرد و از هنگام گشايش اين معاهده در 10 سال گذشته حدود 40 ميليون مين ضدنفر کشف و نابود شده است. استبي ميگويد سازمان ملل اميدوار است ايران ضمن همراهي با معاهدههاي بينالمللي وضعيت بهتري براي مبارزه با مين و حمايت از قربانيان پيدا کند.
هکتارهاي آلوده
مرتضي حبيبي، رئيس مرکز مينزدايي کشور بسان اکثر مديران به آمار و ارقام دلخوش است. او ميگويد: «طبق گزارش سال 1361 وزارت کشور 5/6 ميليون هکتار از اراضي ايران به مين آلوده بوده است. اين آمار در سال 1367 به چهار ميليون و دويست هزار هکتار کاهش يافت. اکنون نيز حدود 4/3ميليون هکتار از اين اراضي پاکسازي شده است.»
حبيبي به اراضي دشت عباس، دشت خوزستان، دهلران، موسيان و بخشي از اراضي منطقه خسروي اشاره ميکند که از مين پاکسازي شده و به زير کشت رفته است. او وظيفه پاکسازي مينها را برعهده وزارت دفاع و تحت پوشش قرار دادن خانواده قربانيان و مصدومان را برعهده بنياد شهيد يا کميته امداد و وظيفه آموزش درباره مين را برعهده هلالاحمر ميداند و معتقد است ايران در مبارزه با مين گامهاي اساسي و مهمي برداشته است.
نقض حق خود
برنده جايزه صلح نوبل در سال 2003 بيش از هر چيز نگران وضعيت انسانها به ويژه هموطنان خود است. شيرين عبادي سخنان خود را اينگونه آغاز ميکند: «مسوولان کشور آنقدر درگير سياست و سياستبازي هستند که مساله مهم مين تقريبا رو به فراموشي بود. افتخار کانون مشارکت در پاکسازي مين اين است که توانست افکار عمومي را متوجه اين مساله کند. ما ميخواهيم درد مشترک را فرياد بزنيم و وجدان عمومي را حساس کنيم و از مردم و مسوولان بخواهيم اين مشکل را حل کنند.» عبادي ميگويد: «هنوز 16 ميليون مين عمل نکرده در ايران وجود دارد که به طور متوسط جان هشت ميليون انسان را در معرض خطر قرار داده است.» او از مسوولان خواهش ميکند که اگر ميادين مين را پاکسازي ميکنند اجازه استفاده از اين مين را هم ندهند. عبادي ميگويد تمام مينهاي موجود در ايران توسط عراق کار گذاشته نشده و بخشي از مينها توسط دولت ايران کاشته شده است. به اعتقاد برنده صلح نوبل، دولتمردان بايد تعهد کنند که ديگر مين توليد نکنند و ايران به کنوانسيون بينالمللي اتاوا بپيوندد تا براساس اين معاهده ديگر مين در ايران توليد، ذخيره، فروخته و استفاده نشود.
عبادي ميگويد پيش از عيد عدهاي از دانشجويان حاضر در کاروانهاي راهيان نور در مناطق جنگي قرباني مين شدهاند و اين واقعا تاسفبار است.
آموزش و امداد روي ميدان مين
منصور آقانصير، رئيس امداد و نجات سازمان هلالاحمر و مسوول گروه آموزش درباره مين به مردم و البته تنها سخنران جلسه است که متن صحبتها و پاسخ و پرسشهاي خبرنگاران را هم از همراهش به صورت مکتوب تحويل ميگيرد و ميخواند. او ميگويد ساکنان هفت استان خراسان رضوي، آذربايجان غربي، کردستان، کرمانشاه، ايلام، خوزستان و سيستان و بلوچستان با خطرات مين مواجهند. برخي از اين استانها به خاطر جنگ تحميلي و عدهاي به خاطر پناهندهپذير بودن و امنيت مرزي به مين آلوده هستند.
طبق گفته آقانصير، هلالاحمر ايران تاکنون 6378 دوره کلاس آموزشي با موضوع مين برگزار کرده که مجموعا 276250 نفر در آن شرکت کردهاند.
حسين وزيري، عضو انجمن حمايت از مصدومين مين ايران که از سال 1380 و در ايلام آغاز به کار کرده است هم در سخناني به ساماندهي گروههاي پزشکي و ايجاد شرايط درمان سريع در انجمن متبوعش اشاره ميکند و معتقد است مشکل مين فقط با اتمام پاکسازي حل نميشود چون بعضي از مينها جابهجا شدهاند.
استن بروني، نماينده کميسارياي عالي پناهندگان سازمان ملل هم به برپايي کلاسهاي آموزشي در مرز مشترک ايران با عراق و افغانستان اشاره ميکند و ميگويد: با توجه به بازگشت پناهندگان به عراق و افغانستان دورههاي آموزشي بازگشت براي پناهندگان برگزار ميشود تا مشکلي براي پناهندگان ايجاد نشود.
اتصال به کاروان جهاني
در حالي که مشکلات ناشي از مينهاي باقيمانده از روزهاي جنگ و مينهاي ديگري که بنا به اقتضائات امنيتي در مرزهاي کشور کار گذاشته شده همچنان گريبان ايرانيها را ميگيرد، شيرين عبادي و کنوت استبي بر عضويت ايران در معاهده اتاوا اصرار ميکردند. آنها معتقدند با عضويت در اين معاهده توليد مين در ايران متوقف شده و فعاليتهاي پاکسازي سريعتر صورت ميگيرد در حالي که ايران از کمکهاي مالي و پشتيباني فني بينالمللي در مبارزه با مين هم بهرهمند ميشود. اما در اين ميان يکي از مديران وزارت دفاع که رياست مرکز مينزدايي کشور را هم برعهده دارد معتقد است که عضويت ايران در معاهده اتاوا اهميتي ندارد و ايران ميتواند پاکسازي اراضي کشور از مين را انجام دهد و البته متحمل هيچ هزينه ديپلماتيکي هم نشود.
اين تفاوت در ديدگاهها باعث شد کنفرانس خبري روز گذشته در سازمان ملل لحظات متشنجي را از سر بگذراند.
حبيبي در ميان سخنان خود و در پاسخ به شيرين عبادي درباره عضويت در پيمان اتاوا گفت: همان يک بار که عضو NPT شديم کافي است...
وزيري و آقانصير هم به سرعت حلقه مخالفان عضويت در معاهده اتاوا را تکميل کردند. وزيري معتقد بود غير از معاهده فعاليتهاي ضدمين اتاوا، پيمان CCW هم وجود دارد که فشارهاي کمتري بر کشورهاي درگير مساله مين وارد ميکند و آزادي عمل آنها را کمتر محدود ميکند.
آقانصير هم با اعلام ميزان بودجه 200 ميليوني آموزش در سال 86 از انجام فعاليتهاي متعدد آموزشي هلالاحمر سخن به ميان آورد.
کنوت استبي هم در مقابل اين سخنان از تلاشهاي سازمان ملل براي همکاري با ايران حرف زد و گفت: ما تلاش ميکنيم در اختيار قرار دادن تجهيزات مينياب به خاطر تحريمهاي بينالمللي ايران منتفي نشود و براي سهولت دسترسي ايرانيان به اين تجهيزات تلاش ميکنيم.
مين آخر
در پايان کنفرانس بيش از هر چيز تعجب مسوولان برگزاري برنامه در سازمان ملل ديدني بود. آنها از عدم هماهنگي ديدگاههاي ايرانيان براي حل يک معضل ملي متحير بودند؛ نکتهاي که ما ايرانيها در آن استاديم.
